DİJİTAL SİNGLE LENS REFLEX (DSLR) ASTROFOTOĞRAFÇILIK İÇİN LENS SEÇİMİ

DİJİTAL SİNGLE LENS REFLEX (DSLR) ASTROFOTOĞRAFÇILIK İÇİN LENS SEÇİMİ
DSLR - fotoğraf makinesi ve lens ile astrofotoğrafçılık konusunda bir önceki yazımızda DSLR makine seçerken
nelere dikkat etmemiz gerektiğinden bahsetmiştik. Bu yazımızda en az makine seçimi kadar hatta daha da önemli
olan lens seçiminden bahsedeceğiz.
Lens seçimi ile ilgili detaylara girmeden önce bir lensin astrofotoğrafçılıkla ilgili parametrelerini tanımlayalım;

Odak Uzaklığı: Odak uzaklığı mm. cinsinden ifade edilir ve genellikle bir lens markasının hemen ardından ilk
belirtilen parametredir, yani lensler üretildikleri odak uzaklıkları ile adlandırılırlar (örneğin Samyang 135mm,
Nikon 50mm, Tokina 11-16mm). Lensten geçen ışık bir noktada toplanır ve bu noktaya toplanma noktası, bu
nokta ile film ya da sensör arasındaki mesafeye de odak uzaklığı denir.
Odak uzaklığı, film ya da sensör üzerine bakılan bölgenin ne kadarının aktarılacağı ile ilgili ve astrofotoğraf için
de oldukça önemli bir kavramdır. Odak uzaklığı mm cinsinden küçüldükçe daha geniş bir alan gözlenirken
büyüdükçe daha dar bir alan gözlemlenir. Bu da bir önceki yazımız olan “Astrofotoğraf İçin DSLR Makine
Seçme Rehberi”nde anlatılan field of view (FOV) / gözlemlenebilir alanı direk olarak etkiler.
Odak uzaklıklarına göre lensler 3’e ayrılır;
1- Geniş açı lensler; 50mm altında odak uzaklığına sahip lensler.
2- Normal lensler; odak uzaklığı 50mm olan lensler.
3- Tele lensler; 50mm’nin üzerinde odak uzaklığına sahip lensler.
Normal yani odak uzaklığı 50mm olan lensler 46 derecelik bir görüş açısına sahip ve insan gözünün çevresini
gördüğü perspektifte gören lenslerdir. Geniş açılı lenslerde görüş açısı artarken tele lenslerde daralır ve her iki
lens türünde de perspektif bozulur.
Lenslerin bir diğer sınıflandırması ise; değişen odak uzaklığı (zoom) ve sabit odak uzaklığı (prime) lensler
şeklinde yapılabilir.
Zoom lenslerin bir minimum odak uzaklığı bir de maksimum odak uzaklığı değeri vardır ve lens adlandırılırken
bu iki odak uzaklığı kullanılır (70-200mm, 11-16mm, 18-85mm gibi). Bu lensler minimum ve maksimum odak
uzaklığı ve bu iki odak uzaklığı arasındaki tüm odak uzaklıklarını içeren lenslerdir.
Sabit odak uzaklığı olan prime lenslere göre çok daha fazla optik eleman içerirler. Sabit odak uzaklığı olan
lenslerin bir tane odak uzaklığı vardır ve bu odak uzaklığı ile adlandırılırlar (18mm, 24mm, 50mm, 85mm,
135mm gibi).

f sayısı /Lens Hızı / Açıklık (Aperture): Bir lens üzerinde marka ve odak uzaklığından hemen sonra yer alan,
lensin ışık toplama gücünü gösteren önemli parametlerden biridir. Samyang 135mm f/2.0 ifadesindeki gibi f/2.0
değeri o lensin maksimum açıklığını ifade eder

f sayısı = Odak Uzaklığı / Lens Çapı Açıklığı formülü ile hesaplanır.Lens hızı/ f sayısı / açıklık lens aracılığı ile sensör üzerine ne kadar ışık düşeceğini gösterdiği için fotoğrafçılıkta
ve astrofotoğrafçılıkta oldukça önemli bir kavramdır.
f sayısı küçüldükçe lensin açıklığı artar
Chromatic Aberration ( CA) / Renk Bozulması:
Chromatic Aberration, renk saçaklanması, renk bozulması
olarak da bilinen lensin tüm dalga boylarındaki ışığı aynı fokal düzleme getirememesi ya da fokal düzlem
üzerinde faklı noktalara getirmesi sonucu ortaya çıkan bir optik kusurdur. Renk bozulması, lensten geçen ışığın
farklı dalga boylarının lens içinde farklı hızlarla hareket etmesinden kaynaklanır. fotoğrafın özellikle yüksek
kontrast içeren bölgelerinde ve objelerin kenarlarında dikkate değer şekilde kırmızı, yeşil, mavi, sarı, mor ve
magenta renklenmeler ve bulanıklıklar şeklinde ortaya çıkar.
Mükemmel bir lens aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi tüm dalga boylarını tek bir fokal noktada birleştirebilmelidir

Eksenel Renk Bozulması: LoCA ya da “bokeh saçaklanması” olarak da bilinen eksenel renk bozulması farklı
dalga boylarındaki ışığın lensi geçtikten sonra aynı nokta üzerinde birleşmemesi nedeniyle oluşur. Aşağıdaki şekil
eksenel renk bozulmasını şematik olarak göstermektedir.

Eksenel renk bozulması yaratan lensler ile çekilen fotoğraflarda renk bozulması tüm fotoğraf üzerinde hatta
fotoğrafın merkezinde bile görülür. Kırmızı, yeşil, mavi ve bu üç rengin kombinasyonları fotoğraftaki objelerin
kenarlarında oldukça görünür bir şekilde belirir. Eksenel renk bozulması lens üzerinde diyafram kısılarak
(örneğin f/2.0 olan bir lens f/2,8 ya da f/3,5 değerinde) azaltılabilir. Hızlı prime lensler Eksenel renk bozulması
göstermeye daha çok eğilimlidirler.

Yanal Renk Bozulması: Enine renk bozulması olarak da bilinen yanal renk bozulması, aşağıda gösterildiği gibi
farklı dalga boylarındaki ışığın farklı açılar ile fokal düzleme geldiğinde oluşur.

Eksenel renk bozulmasının aksine yanal renk bozulması hiçbir zaman fotoğrafın merkezinde görülmez sadece
kenarlarda yüksek kontrast içeren bölgelerde oluşur. Mavi ve mor saçaklanma daha çok bazı balıkgözü, geniş açı

ve düşük kaliteli lenslerde görülür. Yanal Renk Bozulması sadece fotoğrafı işleme esnasında (fotoğraf işleme
yazılımı ile) azaltılabilir ya da tamamen silinebilir. Eksenel renk bozulmasının aksine lens üzerinde diyafram
kısılarak önlenemez.
Maalesef pek çok lens hem yanal hem de eksenel renk bozulmasının her ikisine birden sahiptir. Bu bozulmaları
önlemenin en iyi yolu eksenel renk bozulmasını diyaframı kısarak azaltırken yanal renk bozulmasını da fotoğraf
işleme esnasında Adobe Lightroom ya da Photoshop gibi programlarda ortadan kaldırmaktır.
Çoğu lens üreticisi renk bozulmalarını azaltmak için achromatic and apocromatic optik tasarımlar ve özel ED
(extra low dispersion) elementleri lenslerinde kullansalar da renk bozulmaları hala bir sorun olarak karşımızda
durmaktadır. Buna rağmen bazı yeni DSLR fotoğraf makinelerinde özel bir işleme tekniği ile daha fotoğrafımız
makinemizde iken lensten kaynaklanan renk bozulmaları azaltılabilmekte hatta yok edilebilmektedir, bunun yanı
sıra fotoğraf işleme programlarında renk bozulmalarını önleyecek birçok araç da bulunmaktadır.

Vignetting/Vinyet: Lensin optik ya da fiziksel tasarımına bağlı olarak fotoğrafın kenarlarında ortasına göre daha
karanlık bölgelerin oluşmasına neden olan ve istenmeyen bir durumdur. Neredeyse mükemmel şekilde
tasarlanmış ve üretilmiş lensler dahi vinyet üretebilirler. Vinyet iki sebepten ortaya çıkar;
Birincisi lensin mekanik inşasından ve optik elemanların boyutundan dolayı lensin içine giren ışığın fiziksel
olarak engellenmesinden kaynaklanır. Yeterli derecede büyüklüğe sahip optik elemanlar kullanılarak bu sorun
ortadan kaldırılabilir. Bununla birlikte bu durum lensin maliyetini ciddi şekilde etkilediğinden kabul edilebilir
derece vinyet ile maliyet minimumda tutulur.
İkincisi ise doğal olarak oluşan Cos^4 diye bilinen (Cosinüs 4. Kuvveti) vinyet türüdür. Bu tür vinyeti fotoğrafın
kenarlarına düşen ışığın, ortasına düşen ışığa göre daha fazla yol alması; aldığı uzun yolda daha çok dağılması ve
yüzey alana düşen parlaklığın azalması ile açıklamak mümkündür. Bu tür vinyet daha çok geniş açı lenslerde
görülür. Tamamen ortadan kaldırılması pek mümkün olmasa da lensin tasarımında yapılan bazı değişikliklerle
azaltılabilir.

Coma/Coma Aberration/Koma Hatası: Koma hatası adını kuyruklu yıldıza (comet) benzeyen şeklinden alır.
Koma hatası bir lensin kenarlarından giren ışığın, merkezinden giren ışıktan farklı şekil ve büyüklükte sensör
üzerine düşmesinden kaynaklanır. Özellikle düşük f sayısıyla çekilmiş fotoğrafların köşeye yakın yerlerinde
oldukça belirgin şekilde görülür. Koma özellikle hızlı (düşük f oranlı) geniş açı lenslerde daha yaygın görülen bir
hatadır, ancak diyafram kısılarak (örneğin f/2.8 olan bir lens ile f/3.5 ya da f/4.0 değerlerinde) fotoğraf
çekildiğinde koma hissedilir şekilde azalacaktır.
Aşağıda Tokina 11-16 f/2.8 lens ile f/2.8 değerinde çekilen bir fotoğrafın ortasından ve her iki kenarından alınan
kesitleri görebilirsiniz. Fotoğrafın ortasındaki yıldızlarda herhangi bir bozulma yokken kenarlardaki yıldızların
kuyruklu yıldıza benzeyen koma görüntüleri oldukça barizdir.

Distortion/Biçim Bozulması/Distorsiyon: Lensin farklı büyüklükteki objeleri görüntü üzerine farklı
büyüklüklerde yansıtması olarak tanımlanabilir.
Köşelerdeki objeler, merkezdeki objelere göre daha küçük göründüğünde negatif ya da fıçı distorsiyonu, tam tersi
yani köşedeki objeler daha büyük göründüğünde ise pozitif distorsiyon adını alır. Balıkgözü lenslerdeki
distorsiyon negatif distorsiyonun ileri seviyesi için oldukça iyi bir örnektir.

Astigmatism/Astigmatizm: Noktasal ışık kaynaklarının fotoğraf üzerinde bir çizgi şeklinde uzaması ile oluşur.
Yukarıda Tokina 11-16 f/2.8 lens ile f/2.8 değerinde çekilen bir fotoğrafın ortasından ve her iki kenarından alınan
kesitleri görebilirsiniz. Ortadan alınan kesitte yıldızlar yuvarlak şeklini korurken kenarlardan alınan kesitlerde
yıldızların bir çizgi şeklinde uzadığını açıkça görmek mümkündür.

DSLR ve lens ile yapılan astrofotografçılığı temel olarak ikiye ayırabiliriz;
a) Çok geniş alan astrofotoğrafçılığı; samanyolunun, takımyıldızların, meteor yağmurlarının yeryüzünden
manzaralar da eklenerek fotoğraflandığı ve temel ekipman olarak minimum ihtiyaçlarla yapılabilecek
astrofotoğrwafçılık türüdür. Adından da anlaşıldığı gibi ancak geniş açı ya da başka deyişle kısa odak
uzaklığına sahip lensler kullanılarak yapılır.

b) Geniş alan derin uzay astrofotografçılığı; nispeten gökyüzünde daha çok yer kaplayan derin uzay
objelerinin, takımyıldızların, moleküler bulutların, nebulaların DSLR makine, telelens (daha uzun odak
uzaklığı) ve bir takip etme cihazı kullanılarak fotoğraflandığı astrofotoğrafçılıktır. Çekim ve işleme
tekniği olarak teleskop ile yapılan astrofotoğrafçılıktan çok büyük bir farkı yoktur.

ÇOK GENİŞ ALAN ASTROFOTOĞRAFÇILIK İÇİN LENS SEÇİMİ:
Hangi odak uzaklığı?

Adından da anlaşılacağı üzere bu tür astrofotoğrafçılıkta daha kısa odaklı geniş açı lenslere ihtiyaç duymaktayız.
Elimizdeki DSLR kameranın full frame mi APS-C sensöre mi sahip olduğuna göre odak uzaklığına karar
vermemiz gerekir. Full frame fotoğraf makinelerinin sensörleri daha büyük olduğu için APS-C sensöre sahip
makinelere göre daha geniş bir alan görür. Canon APS-C makinelerde x1.6, Nikon APS-C makinelerde ise x1.5
olan crop faktörü ve daha küçük olan sensör nedeniyle daha dar bir görüş alanı elde ederiz. Başka bir deyişle odak
uzaklığı 10mm olan bir lens Canon APS-C makinede (10x1.6) 16mm, Nikon APS-C makinedeise 15mm gibi
davranır. Hatırlayacağımız gibi odak uzaklığı büyüdükçe görüş alanımız daralmakta, küçüldükçe ise
genişlemekteydi. Çok geniş alan astrofotografçılık yaparken lensimizin odak uzaklığı ne kadar küçük olursa
gökyüzünün ve fotoğrafımızda kullandığımız manzaranın daha fazlasını alacaktır. Bu yüzden full frame
makinelerde 35mm veya mümkünse daha kısa, APS-C makinelerde ise 24mm veya daha kısa odak uzaklığı olan
lensleri seçmemiz gerekmektedir.

500 Kuralı
500 kuralı seçtiğimiz odak uzaklığındaki lensin yıldızlar çizgiye dönüşmeden önce verebileceğimiz maksimum
pozlama süresini ifade eden oldukça basit bir formüldür.

Hangi f sayısı / açıklık?
f sayısı lensimizin açıklığı yani lens aracılığı ile sensör üzerine ne kadar ışık düşüreceğimizi başka deyişle lensin
ışık toplama kapasitesini verir. Yukarıda anlattığımız gibi küçük f sayısına sahip olan lensler daha hızlı, açıklığı
daha büyük yani ışık toplama kapasitesi daha yüksek lenslerdir. Astrofotoğrafçılık çok düşük derecede ışık yayan
kaynakların, yıldızların ve gökyüzü objelerinin fotoğraflarını çekmek ile ilgilendiği için fazladan sensörümüzün
üzerine düşüreceğimiz her bir foton bizim için çok önemlidir. Pozlama süresi de bize daha çok ışık almak için
yardımcı olsa da 500 kuralı ile sınırlı olduğu için lens tercih ederken açıklığına da oldukça önem vermeliyiz. f
sayısı küçük bir lens almamızın bize sağlayacağı bir başka özgürlük de eğer lensimizde yukarıda bahsettiğimiz
renk bozulması, koma hatası, astigmatizm gibi hatalar var ise çekim esnasında f sayısını düşürerek bu hataları
azaltırken hala yeterince ışık alabiliyor olmamızı sağlayacak olmasıdır.
Sonuç olarak fiyatları nispeten yüksek de olsa f/2.8 değeri ve mümkün ise daha altı f sayısına sahip lensleri tercih
etmeliyiz.

Renk Bozulması, Koma, Astigmatizm, Distorsiyon, Vinyet
Çok geniş alan astrofotoğrafçılık için alacağınız geniş açı lens ile ilgili olarak renk bozulması, koma, astigmatizim
ve distorsiyon ile ilgili incelemelere internetten ulaşabilir ya da bu testi kendiniz yapabilirsiniz.
Bu testleri uygulamak için aşağıda görülen test sayfasını
buradan indirebilirsiniz;


Bu test sayfasını maksimum çözünürlükte ve mat bir kağıda çıktı alarak düz bir zemine yapıştırın. Fotoğraf
makineniz bir tripod üzerinde tamamen teraziye alınmış ve test sayfası ile makinenin sensörü tamamen paralel
olmalıdır. Makinenizin vizöründen ya da canlı ön izleme (live view) özelliğinden test sayfası kadrajınızı tamamen
dolduracak şekilde kadrajınızı ayarlayın. Yeterli doğal ışık olan bir ortamda bu testi yapabilirsiniz. Manuel modda
ve manuel netleme ile ayarlarınızı ve netlemenizi yaptıktan sonra lensinizin en açık f sayısından başlayarak ve
diyaframı kısarak test fotoğraflarını RAW formatında çekin. Test fotoğraflarını bilgisayarınıza alarak dosyaları
kullandığınız lens adı, odak uzaklığı ve diyafram değerleri ile adlandırın. Fotoğrafları birer birer açarak test
sayfası üzerinde yapay yıldızları temsil eden noktaları inceleyin ve her bir diyafram değeri için notlar alın.
Fotoğraflarda görebileceğiniz muhtemel görüntüler ve hangi bozulmaya ait oldukları aşağıdaki şekillerde
gösterilmiştir.

1. Chromatic Aberration - Renk Bozulması

Eğer fotoğraflarınızda sağdaki gibi yıldızlarda bir bozulma ve renklenme görüyorsanız lensiniz renk bozulması
üretiyor demektir. Daha kısık diyafram değerleri ile çektiğiniz fotoğrafları da inceleyerek bu renk bozulmasının
ne tür bir bozulma olduğunu tespit edebilirsiniz.
Eğer renk bozulması fotoğrafın ortasında da var ise lensiniz eksenel renk bozulmasına sahiptir. Daha kısık
diyafram ayarlarında çektiğiniz fotoğraflarda renk bozulmasının giderek azaldığını görmelisiniz. Lensiniz için
ideal f sayısını not edin ve çekimlerde bu f sayısını kullanmaya çalışın. Eğer lensiniz hızlı yani küçük bir f
sayısına sahip değilse bu durumda diyaframı kısmak yani f sayısını büyütmek pozlama süresini veya ISO’yu
artırmayı getireceği gerektireceği için fotoğraflarınızı f sayısını artırmadan çekerek, fotoğrafı işleme esnasında bu
bozulmayı aşağıda anlatıldığı gibi giderebilirsiniz.

Eğer çektiğiniz fotoğraflarda sadece kenarlarda renk bozulması görüyorsanız lensiniz yanal renk bozulması
üretiyor demektir. Daha kısık diyafram değerlerinde çektiğiniz fotoğrafları incelediğinizde renk bozulmasında bir
azalma görmeyeceksiniz. Çünkü bu tür renk bozulması diyaframdan bağımsızdır ve sadece işleme esnasında
giderilebilir.
Her iki tür renk bozulması da Adobe Camera Raw ya da Adobe Lightroom programlarında kolayca düzeltilebilir.
Diğer görüntü işleme programlarında da benzer özellikler mecuttur. Adobe Lightroom ya da Adobe Camera Raw
programlarında “Lens Corrections” bölümününde “Remove Chromatic Aberration” kutucuğunu işaretleyip
kaldırarak fotoğrafınızdaki değişimi izleyin. Eğer yeterli olmuyor ise “Defringe” bölümünden de bozulmayı
düzeltebilirsiniz.

2. Koma Hatası

Test fotoğraflarınızı tekrar inceleyerek yukarıdaki gösterildiği gibi kuyruklu yıldıza benzer bozulmaların özellikle
fotoğrafın köşelerinde oluşup oluşmadığını kontrol edin ve notlar alın. Daha yüksek f sayısı ile çektiğiniz
fotoğrafları da inceleyerek koma hatasının azalıp azalmadığını kontrol edin. Genellikle iyi kalite lenslerde bir ya
da iki kademe f sayısı artırıldığında koma hatası gözle görünür şekilde azalacaktır. Eğer sizin test
fotoğraflarınızda azalmıyorsa elinizdeki lensi almamak ya da değiştirmek konusunu yeniden düşünmelisiniz.

3. Astigmatizm

Test fotoğraflarımızı yine tek tek inceleyerek yukarıda gösterildiği gibi yıldızların ince bir çizgi şeklinde uzayıp
uzamadığını, özellikle fotoğrafın kenarlarında oluşup oluşmadığını daha yüksek f sayısı ile çektiğiniz fotoğrafları
da kontrol ederek astigmatizm hatasının azalıp azalmadığını kontrol edin. Genellikle iyi kalite lenslerde bir ya da
iki kademe f sayısı artırıldığında astigmatizm hatası gözle görülür şekilde azalacaktır.

4. Distorsiyon / Biçim Bozulması
Distorsiyon özellikle de negatif distorsiyon geniş açılı lenslerde kaçınılmaz bir bozulmadır. Bu bozulmayı Adobe
Camera Raw ya da Adobe Lightroom gibi programlarda “lens profile” özelliğini kullanarak kolayca düzeltmek
mümkündür. Balıkgözü lenslerde distorsiyonu “lens profile” ile düzeltmek yerine “defishing” özelliği
kullanılabilir.

5. Vinyet
Vinyet çoğu lenste daha düşük f sayısı kullanıldığında ortaya çıkar ve diyafram kısılarak yani f sayısı
büyültülerek ortadan kaldırılabilir. Ancak diyaframı kısmak daha az ışık toplayacağınız anlamına geldiği için bu
durumu poz süresi ve ISO ile telafi edemediğiniz durumlarda (örneğin elinizde f/3.5 olan bir lens var ve f/4.0
f/5.6 gibi değerlere çıkmak yeterince ışık alamadığınız bir fotoğrafa dönüşüyorsa) diyaframı kısmak yerine oluşan
Vinyet etkisini Adobe Camera Raw ya da Adobe Lightroom programlarından birini kullanarak azaltabilirsiniz.

GENİŞ ALAN DERİN UZAY ASTROFOTOĞRAFÇILIK İÇİN LENS SEÇİMİ
Pahalı teleskoplara ve kundaklara ihtiyaç olmadan da Skywatcher, Ioptron gibi üreticilerin ürettikleri kundaklar
ile DSLR makine ve lensler kullanarak derin uzay objelerinin (galaksi, nebula vb) fotoğraflarını çekebilmek
mümkündür. Bu tür kundakların taşıdıkları yük miktarı daha azdır bununla birlikte fiyatları teleskop ve ağır
ekipman taşıyan kundaklara göre oldukça ucuzdur.

Hangi odak uzaklığı?
Gökyüzü ve uzayla ilgili yanlış bir kanı tüm derin uzay objelerinin çok küçük olduğu ve bunların fotoğraflarını
çekebilmek için çok yüksek büyütme oranlarına sahip olan teleskoplar kullanılması gerektiğidir. Örneğin en çok
bilinen ve Samanyolu Galaksisine en yakın olan Andromeda Galaksisi gökyüzünde 6 tane dolunay kadar yer
kaplamaktadır. Andromeda galaksisinin yanı sıra gökyüzünde pek çok nebula oldukça geniş alanlar
kaplamaktadır.


Bu gibi objelerin fotoğraflarını tele lensler ile çekmek mümkündür. 50mm, 85mm, 100mm, 135mm, 180mm,
200mm, 300mm gibi odak uzaklıkları objenin gökyüzünde kapladığı alana göre tercih edilebilecek lenslerdir.
Unutmamak gerekir ki odak uzaklığınız DSLR makineniz Canon APS-C ise 1.6 çarpanı, Nikon APS-C ise 1.5
çarpanı kadar artacaktır ( bu tür astrofotoğrafçılık için APS-C makineler daha uygundur).
Aşağıdaki fotoğrafta Andromeda Galaksisinin APS-C sensöre sahip Nikon D5300 ve Samyang 135mm lens ile
çekilmiş fotoğrafını görebilirsiniz. Bu fotoğraf kenarlarından çok az miktarda kesilmiştir. Bu kadar küçük bir
odak uzaklığı ile bile objenin fotoğraf kadrajında ne kadar çok yer kapladığı görülmektedir.


Aşağıdaki tabloda Canon ve Nikon APS-C sensöre sahip olan makineler için lenslerin odak uzaklıklılarının
çarpanlara göre değişimi verilmiştir.

APS-C sensörün tercih edilmesinin bir nedeni daha küçük odak uzaklıklarının daha büyük odak uzaklığı olarak
kullanımına imkân- vermesidir. Diğer bir nedeni ise dosya boyutunun full frame DSLR makinelerden daha küçük
olmasının fotoğrafınızı işlerken (post process süreci) bilgisayarınıza kolaylık sağlayacak olmasıdır.
Astrofotoğrafçılıkta genellikle tek bir odak uzaklığı olan prime lensler tercih edilmeli zoom lenslerden
kaçınılmalıdır.
Lens seçiminde dikkat edilmesi gereken başka bir husus da APS-C makineler için üretilen “DX” model lenslerin
full frame makineler için kullanılmamasıdır. Bu tür lensler makine gövdesi içine daha çok giren bir yapıda
oldukları için full frame makinelerde daha fazla vinyete neden olurlar.

Hangi f sayısı / açıklık?
Yukarıda da bahsedildiği gibi f sayısı lensin açıklığı başka bir deyişle ışık toplama gücünü göstermektedir. Bu
yüzden astrofotoğrafçılıkta her zaman mümkün olan en küçük f sayısına sahip lensler fiyatları da göz önünde
bulundurularak tercih edilmelidir. Bununla birlikte daha yüksek f sayısına sahip lenslerin kullanılması durumunda
yüksek f sayısı ile kayıp ettiğiniz ışık miktarını makineniz ve lensiniz bir kundak (takip edici sistem) üzerinde
olduğu için poz süresini artırılarak telafi edebilirsiniz.
f sayısı formülünü hatırlayacak olursak f
sayısı=Odak Uzaklığı/Lens çapı açıklığı idi. Odak uzaklığını sabit tutup
daha küçük bir f sayısına sahip lens üretebilmek için Lens çapı açıklığı daha büyük bir lens üretmek gerekecektir.
Bu da lensin maliyetini ciddi boyutta etkileyecektir.
Örneğin 300mm f/2.8 bir lens üretmek istiyoruz;
2.8=300/Lens Çapı açıklığı
Lens Çapı Açıklığı=107mm
Aynı lensi f/4.0 olarak üretmek istersek;
4=300/Lens Çapı açıklığı
Lens Çapı Açıklığı=75mm
Görüldüğü gibi f/2.8 300mm bir lens istiyorsak Lens çapı açıklığı 107mm olması gerekirken f/4.0 için 75mm
yeterli olacak ve daha az maliyetli bir lens elde edebileceğiz. Güncel fiyatlarla bakacak olursak Nikon 300mm
f/2.8G VR IF-ED Lens 30.399 Türk Lirası iken Nikon 300mm f/4D IF-ED Lens 7099 Türk Lirasıdır. f sayısı lens
seçimi yaparken göz önünde bulundurulması gereken ciddi bir kriter olarak karşımıza çıkar.

Yukarıda zoom lensler yerine prime lensleri tercih etmemiz gerektiğinden bahsetmiştik. Prime lensler tek bir odak
uzaklığına sahip oldukları için daha az optik eleman içermekte ve bu da lensin ışık geçirgenliğine ve f sayısına
olumlu olarak etki etmektedir. Belli bir aralıkta odak uzaklığına sahip olan zoom lensler ise daha fazla optik
elemana sahip oldukları ve ışık geçirgenlikleri prime lenslere göre daha kötü olduğu için pek tercih edilmezler.
Bunun yanı sıra zoom lensler üzerinde odak uzaklığı artarken f sayısı da artar.
Örneğin Sigma 18-250mm f/3.5-6.3, bu lens 18mm odak uzaklığında kullanıldığında f sayısı f/3.5 iken, 250mm
odak uzaklığı kullanıldığındaki f sayısı f/6.3’e çıkıyor. Bazı modern zoom lensler tüm odak uzaklıkları boyunca
aynı f oranına sahip olarak üretilebilmektedir ancak bu lenslerin fiyatları oldukça yüksektir.
Bir lensi sadece astrofotoğraf çekmek amacıyla alıyorsak muhakkak Canon, Nikon, Tokina, Samyang, Sigma gibi
üreticilerin manuel netleme yapan ve titreşim azaltıcı özellikleri bulunmayan eski lenslerine de bakmalıyız. Bu tür
eski lenslerin cam kalitesi oldukça yüksek olup astrofotoğrafçılıkta kullanmanıza hiç gerek olmayan otomatik
netleme, titreşim azaltma gibi ek maliyet getirecek özelliklere de sahip değil değildirler ve fiyatları yeni teknoloji
lenslere göre oldukça rekabetçidir.
Lensimizin fiziksel boyutları ve ağırlığı da dikkat etmemiz gereken parametrelerden biridir. DSLR fotoğraf
makinemiz, lensimiz ve diğer ekipmanların (bağlantı aparatları, karşı ağırlık şaftı ve karşı ağırlık) kundağımızın
taşıyabileceği maksimum ağırlığı geçmediğinden emin olmalıyız.

Koma Hatası, Astigmatizm, Distorsiyon / Biçim Bozulması, Vinyet
Çok geniş alan astrofotoğrafçılık lens seçimi bölümünde anlatılan tüm testler tele lensler için de uygulanıp
değerlendirme yapılarak bu lenslerin astrofotoğrafçılık için uygun olup olmadığı değerlendirilebilir.


Mustafa Aydın
Amatör Astronom/Astrofotoğrafçı
Ankara Astronomi Topluluğu